Kadın hareketi ve Tatar deyince akla gelen ilk kişi Muhlise Bubi’dir. Muhlise Bubi, İslam ve Tatar tarihindeki ilk ve tek müslime kadıdır. Kızlar için okullar açmıştır. 1937 yılında milliyetçilikle suçlanarak kurşuna dizilmiştir. Kendisi ile ilgili bir yazı dizisi paylaşacağım.

1960 yılında, ölümünden 23 yıl sonra, delil yetersizliği nedeniyle Başkurt Özerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti Yüksek Mahkemesi tarafından Muhlise Bubi’nin beraat edilmesi kararı verildi. Kaynak: intertat.tatar/news/m-hlis-bu…

Soldan sağa: Muhammedşakir Remiyev, Muhammedzakir Remiyev ve Fâtih Kerimî

İlkbaharda ailesi ile birlikte Orenburg’a taşınıyor ve “Vaqıt (Vakit)” gazetesinin idaresinde çalışmaya başlıyor.

Gazetede onun “R.F.”, “Murad”, “Derviş”, “Müslim” imzaları ile çeşitli meseleleri (Türk halklarının tarihi; Tatarların sosyal, kültürel ve siyasal yaşamları, meşhur Doğulu ve Batılı düşünürlerin hayat hikayeleri) ele alan makaleleri çıkıyor.

13 Aralık 1907’de Şakir ve Zakir Remiyev kardeşler, Orenburg valisinden Tatar dilinde yeni bir dergi neşretmek için izin alıyorlar ve baş muharrir olarak da R. Fahreddin uygun görülüyor, seçiliyor. Rızaeddin Fahreddin, bu yeni dergiye “Şûrâ” adını veriyor.

Şûrâ dergisi ve Vakit gazetesi yayın kurulu, 1909. Birinci sırada soldan sağa: Abdurrahman Fahreddin, Fâtih Kerimî, Rızaeddin Fahreddin, Zakir Remiyev, Burhan Şeref; İkinci sırada: Râkib Râkibî, Gimad Akçura, Yarulla Veli.

*** 1918 yılının Ocak ayı başında Kızıllar Orenburg’u aldıklarında, bölgedeki mülkiyete karşı hücum başlıyor. Böylece 26 Ocak 1918’de Orenburg Müslüman Askerî Şûrâsı, “Şûrâ” ve “Vakit”in basıldığı matbaayı ve bankadaki paralarını zorla alıkoyuyor.

“Şûrâ”nın 10 yıl boyunca muharriri olan Rızaeddin işsiz kalıyor. Tam o zamanlarda İç Rusya ve Sibirya Müslümanlarının Dinî Nezaret müftüsü Alimcan Barudî, Rızaeddin Fahreddin'i kadılık görevi için çağırıyor ve Rızaeddin bu teklifi kabul edip 18 Şubat’ta Ufa’ya gidiyor,

Keşşafeddin Tercümanî ve Muhlise Bubi ile birlikte kadılık vazifesine başlıyor. Sırasıyla: Muhlise Bubi ve Âlimcan Barudî.

6 Aralık 1921’de Alimcan Barudî vefat edince müftülük görevini R. Fahreddin 1923 senesine kadar üstleniyor. 1923’te de Ufa'da toplanan SSCB Müslümanları Kongresinde Ufa müftülüğüne seçiliyor.

*** 1924’ün Ağustos ayında İç Rusya ve Sibirya Müslümanları Dinî Nezaret Merkezi dinî, ahlâkî ve felsefî konuları işleyen “İslâm” dergisini aylık olarak çıkarmaya başlıyor. Bu yeni derginin yayımcı ve muharriri olarak Keşşafeddin Tercümanî seçiliyor.

Yayın kurulunda R. Fahreddin, Muhlise Bubi, Cihangir Abızgildin, Ziya Kamali, Abdullah Süleymanî ve Şeher Şeref gibi meşhur şahıslar yer alıyor.

Derginin ilk sayfalarında Dinî Nezaret'in, Müslümanların dinî hayatlarıyla ilgili buyrukları, kararları; ana bölümde ise din ve ahlâk, fen ve felsefe konularında vaazlar; fennî makaleler, dinî mektep ve kurslar hakkında malumatlar yer alıyor.

*** 1920li yılların sonlarında Kremlin’in İslâm karşıtı politikaları etkisini iyice hissettirmeye başlıyor. 1933’e gelindiğinde ise yüz binlerce dinî lider sürgüne gönderiliyor, yargılanmadan katlediliyor, on binlerce mescid kapatılıyor.

Rızaeddin, bu durumların karşısında protestolarını ısrarla sürdürüyor.

*** Hayatının son yıllarını maddi sıkıntılar içinde geçiriyor ve kitaplarının bir kısmı satmak zorunda kalıyor. 12 Nisan 1936’da, Ufa’da hayata veda ediyor ve vasiyeti üzerine oradaki umumi Tatar mezarlığına defnediliyor.

Ufa şehrinin Müslümanlar mezarlığında Rızaeddin Fahreddin'in kabir taşı.