Normalin evindir, normalin ailendir, normalin neyi bildiğindir. Ve insan bilmediği seylerden korkar.

Bazı isimler vardır, onlarla aynı dönemde yaşamış olmak bile övünç kaynağıdır. İşte Orhan Pamuk da öyle bir isim. Şu kitabı gelecekte tarihçiler bir dönemin Türkiye'sini gerçekten anlamak için başucu kitabı olarak kullanacaklar. Çok büyük bir işçilik ve emek var kitapta.

"Çok zulmediyor, az merhametli oluyoruz. Çok nefret ediyor, az seviyoruz. Çok gülüyor, az ağlıyoruz..." Sahi biz artık neden ağlayamıyoruz?

Güne "merhaba poğaçacı" diyen Orhan Pamuk gibi uyandım.

Bazı tarih kitaplarını okurken insan kendini kötü bir oryantalist ressamın fırçasından çıkmış primitif bir kalıp tablonun karşısındaymış gibi hissediyor.

Hiç öyle değilmiş gibi yaşayıp gidiyorduk ama modern dünyayı büyük savaşlar, yıkımlar, acılar ve salgın hastalıklar yoluyla şekillendiren şey eşit olamayan halklar arasindaki ilişkinin tarihiydi aslında.

Post kolonyal teorinin belki de edebi başyapıtı sayılabilecek oryantalizmi ters yüz eden eden bir esere şu yorumu yapabilmek müthiş bir cesaret.

“Veba, kent için yozlaşmanın başlangıcı oldu…. Hiç kimse öncesinde iyi olduğunu düşündüğü şeylerde sebat etme eğiliminde değildi artık, çünkü muhtemelen bunlara ulaşamadan öleceğine inanıyordu” (Thukydides, Peleponnes Savaşları).

Kriz anlarında allame-i cihan olsan vatanından uzakta ikinci sınıf vatandaş olmaktan öteye geçemiyorsun. Sistematik olarak haklarından mahrum bırakılmakla başlar ve ilk feda edilecek kişi olma hissiyle yaşarsın. Kurtarılırsan küçük düşürülmüş yardım görürsen alçalmış hissedersin.

Insanlara hayat lineer bir çizgi gibi öğretiliyor. Oysa kainatin düzeni spiraldir. İmkansizlik ve gerçeklik bir lineer çizgideki iki zıt kutup değildir. Aksine tamamlanmaya ramak kalmış bir dairenin iki ucudur. Çok az insan aradaki o boşluğu kavrayabilir.

Bizler birbirimizden uzaklaştıkça doğa farklı şekillerde bu bağı kuruyor. Gerçek şu ki 2020 ağlaklığı yerine insanoğlunun hoyratlığını konuşmamız gerekiyor. Bugün yuttuğumuz tozlar kim bilir nereden kalkıp ciğerlerimizi doldurdu. Kim bilir belki de ciğerimizde bir nergiz açar?

Bugün lokantada yediğimiz tavuğun (Çin) yanında servis edilen patatesin (Andlar) ve mısırın (Meksika) üzerine serptiğimiz karabiberin (Hindistan) ve en sonunda içtiğimiz kahvenin (Etiyopya) üzerine düşünmüyoruz. Hepsi dünyanın ayrı bir bölgesinde evcilleştirilip dünyaya yayıldı.

El-intizâr eşeddü minen-nâr.. Beklemek ateşten daha yakıcıdır..

En güçsüzünün, en güçlüye yeri geldiğinde ‘yanlış yapıyorsun!’ diyebildiği ve yurttaşların desteğini alabildiği toplumdur cumhuriyet. Cumhuriyetin özü erdemse, bu erdemi taşıyanlar, onu elbette ki yaşatacaktır da.